@wiki MenuEditViewToolsHelp
SignIn
Create new page
Create new WIKI
Edit this page Copy from this page Rename this page Change Edit-mode of this page Change View / Edit permission of this page
Attach File to this page
Edit Menu Edit Right Menu
Last Update (diff) History (Backup)
List of Page List of Page with History (Backup) List of Tag Updated information RSS of this wikiUpdated information RSS of this wiki Newly arrived page RSS of this wikiNewly arrived page RSS of this wiki
Search from this wiki
@wiki Guide
add RSS to Google Personalized Homepage

Dil nedir?

DİL


İletişim amacıyla kullanılan, evren hakkındaki düşünceleri simgeleyen, uzlaşmaya dayalı biçimlerden oluşan bir dizge/sistemdir.
Herhangi bir dil sistemi olmadan iletişim kuran bir insan topluluğunun var olduğuna ilişkin bir kanıtın bulunamadığını (Topbaş,2007) söylemek yanlış olmaz. İster işaretlerle ister konuşma yolu kullanılarak olsun dil olmadan insan oğlunun bugünkü gelişmişlik düzeyine erişmesi pek mümkün değildi. Dil gibi simgesel kodlarla temsil edilen kurallı bir araç olmasaydı, insanlar birbirleriyle iletişim kurarak soyut düşünme, planlama, toplumu örgütleme ve kültürünü aktarmayı pek başaramazdı(Topbaş,2007).



KONUŞMA VE DİL

Konuşma dili, insan kültürü, evrim dil, anatomi ve fizyoloji ve beyin gelişimi sürecünde derin kökleri olan son derece karmaşık bir eylemdir. Hockett'ın öne sürdüğü dil evrencelerinden biri olan dilin ses bilgisi, anlam bilgisi, biçim bilgisi, kullanım/edim bilgisi bileşenleriyle anlamları simgeleyen bir dizge oluşturduğu ve bu dizgenin sesletilebilme özelliğine sahip sınırlı sesçil birimlerle üretilebilirlik özelliğini kastetmiştir. Üretilebilirlik ile sesli konuşmayı ifade ediyoruz. O halde konuşmayı dilin anlam boyutunun üretilmesini olanaklı kılan bir eylem; dilin ayrılmaz bir bileşkesi olarak düşünebiliriz. Bu özelliklere kısaca değinelim(Topbaş,2007).



DİLİN BİLEŞENLERİ

Bloom ve Lahey(1978) dilin üç bileşenden oluştuğunu kabul eder: biçim, içerik ve kullanım. Biçim bileşeni, sesbilgisi, biçim bilgisi ve sözdizim yapılarını içerir. İçerik, dilin anlambilgisini; kullanım ise, dilin iletişim amacına yönelik işlevlerini içeren edimbilgisi (kullanımbilgisini)içerir. Geleneksel dilbilim, bu bileşenleri dilin anlambilgisi, sesbilgisi, biçimbilgisi, sözdizim/dizimbilgisi, edimbilgisi/kullanımbilgisi ana katmanlar olarak beş kurallı sistem ve altalanlar halinde tanımlamıştır. Dili incelerken beş bileşen birbirinden ayrı betimlense de birbiriyle çok sıkı, bağıntılı, girişik tek bir sistem olarak algılanır(Topbaş,2007).

A)DİLİN İÇERİĞİ (ANLAM BİLGİSİ/SEMANTİK)

İçerik , deneyimler sonucu oluşan evren hakkındaki düşüncelerin, soyutlamaların, kavramların belirli biçimlerle simgelenmesidir. İçerik; nesne, olay ve nesnelerle olaylararası arasındaki ilişkieri simgeleyen sözcüklere, tümcelere, sözcelere karşılık gelen anlam bilgisini içerir. Bir dilin sözvarlığı, dilin içeriğinin göstergesidir. Dillerin sözvarlığı, dilbilimin bir alt alanı olan anlambilgisi inceleme konusudur. Örneğin, Türkçe'nin söz varlığı Türkçe dilbilgisi kitaplarında 'anlambilgisi' başlığı altında incelenir. Her dilde sözvarlığı belirli kurallarla örgütlenmiştir(Topbaş,2001).

(DİLİN İÇERİĞİ TABLOSU EKLENECEK )

Anlam işlevli sözcükler ; yukarıda sözü edilen evrene ilişkin bilgiyi temsil eden nesne, insan, deneyim ve olaylara karşılık gelen sözcüklerdir. Bir sözlüğü açıp baktığımızda bir anlamı doğrudan doğruya ifade eden sözcüklerdir. Bunlar ad (ev, kadın), eylem(gel,koş), sıfat (güzel, büyük), zarf (çabuk), adıl (ben, sen) gibi sözcükler olabilirler.
Dilbilgisel işlevli sözcükler , tek başlarına kullanılamayan; ancak cümle içinde anlam kazanan sözcük ya da eklerdir. Çoğul ekleri(-ler,-lar), bağlaçlar (ki, fakat, ama, v.b.), durum(hal)ekleri(-de, -i, -e, v.b.), zaman ekleri(-yar, -ecek, -di, v.b.) dilbilgisel amaçlarla sözcükler arası ilişkileri belirtirler.

Okul öncesi dönemde çocuklara sunulacak olan yaşantı zenginliği onların dünya ve evren bilgisinin artmasını ve sözcük dağarcıklarının genişlemesini sağlar. Eş ve zıt anlamlı sözcükler, çok anlamlı sözcükler, mecaz anlam,
deyimler dilin içeriğine ait bilgiyi simgeler. Tüm bu sözcükler birleşerek tümceleri, daha büyük metinleri oluştururlar. Böylece evrene ilişkin kurgulamalar farklı tümcelerle anlatılabilir(Topbaş,2001).

B)DİLİN BİÇİMİ

Biçim anlamı aktarmaya yarayan koddur. Düşünceleri karşı tarafın alıp, algılayıp değerlendirebileceği bir şekle, şifreye dönüştürmek için biçime gerek vardır. Konuşmaya dilin dayalı dilde sözcüklerin biçimi akustik, sesçil biçimleriyle kodlanır. İşarete dayalı dilde biçim, görsel, şekilsel hareket özellikleriyle kodlanır. Bu yöntemde el işaretlerine gerek vardır. Yazılı dilde ise biçim, görsel, grafiksel hareket özellikleriyle tanımlanabilir. Yazıda ise harflere gerek vardır.Mesaj, hangi kanalla gönderilecekse, o biçime dönüştürülmelidir (Topbaş,2001).
Biçim 3 katmandan meydana gelmektedir:
  • Sesbilgisi
  • Biçimbilgisi
  • Sözdizimi/dizin bilgisi

(SAY 33 dilin biçimi tablo eklenecek )

1. Sesbilgisi(Fonoloji)
Sesbilgisi, bir dildeki konuşma dilin seslerinin dizisel ve dizimsel ilişkilerini belirleyen kuralları içerir.Sesbilgisi, bir dildeki sesleri ve bu seslerin dağılım sınırlılıklarını, bu seslerin hangilerinin anlam taşıdıklarını, nasıl bir düzende bulunduklarını inceler.Sesbilgisi bu amaca ulaşabilmede sesbilimin verilerinden yararlanır ve dilbilimin sözdizimi/dizinbilgisi, biçimbilgisi, anlambilgisi ve edimbilgisi alt alanları ile koşut çalışır.

2. Biçimbilgisi(Morfoloji)
Biçimbilgisi, sözcüklerdeki kök ve ekleri, bunların kurallı düzenleniş biçimleri ile türetilişteki özellikleri içerir. Biçimbilgisinin temeli biçimbirimidir. Sesbirimler belirli bir düzen halinde yan yana gelerek dillerde kendi başına anlam taşıyan en küçük birimeri oluştururlar. Bunlara biçimbirim diyoruz. Biçimbirim, bir dilde kendi başına anlam taşıyan en küçük birimdir. Biçimbirimler, bir anlamı aktarmada kullanılan ekler de olabilir. Bunlar, kendi başlarına anlamı olan, ancak tek başına kullanılamayan bağımlı biçimbirimlerdir. Bağımsız biçimbirimler bir sözcüğün kök durumundaki sözcüklerdir. Kök durumda olan tüm anlam işlevli sözcükler bağımsız biçimbirimlere örnek gösterilebilir. O halde biçimbilgisi, herhangi bir dilin sözcük yapısına ilişkin bilgi verir.

3. Sözdizimi(Dizinbilgisi)
Sözdizimi yada dizinbilgisi, sözcüklerin kurallı bir biçimde sözce içinde diziliş kurallarını içerir. Sözdizimi, bir dilde hangi sözcük sıralamalarını kabul edebilir ya da edilemez, dilbisel açıdan doğru ya da yanlış olduklarını betimler. Özetle; dilin içeriği, değişik türden sözcükler arasındaki sözdizimsel ilişkilerle temsil edilir.(Topbaş, 2001)



C)DİLİN KULLANIMI(EDİMBİLGİSİ/KULLANIMBİLGİSİ)

Edimbilgisi, dilin sosyal bağlamda belli bir amaca yönelik işlevi ve iletişim amacına uygun kullanımına ait bilgidir. Bu tanımdaki anahtar sözcüklerden biri sosyal bağlam, diğeri ise dilin işlevleri ya da iletişim amaçlarıdır(Topbaş,2001).
Dilin işlevleri, iletişim amacına ya da isteğine uygun olarak insanların konuşma nedenleri ve gereksinimlerini içerir. Dilin işlevleri, insanların niçin konuştukları ile ilişkilidir. O halde, dilin işlevleri iletişim amaçlarımıza hizmet eder.
Sosyal bağlam, insanların aynı ya da değişik amaçlara ulaşmak için dilin biçimsel seçenekleri arasından nasıl seçim yaptıklarını belirtir. Dili kullanma başkalarıyla etkileşimde bulunarak oluşagelen sosyal içerikli bi süreçtir. Bu süreçte anlamı paylaşma, paylaşımda etkili olma önemlidir. Dinleyici hakkında bilgi, onların gereksinimlerini gözönüne alma, dinleyicinin konu hakkında bilgisi olup olmadığını anlama mesajın biçimlenmesine yol gösterir. O halde; iletişim sürecinde, göz kontağı kurma, konum, dinleyenin yüz ve devinsel ifadelerini yorumlayarak dikkate alma, konu sürdürme ve bunlara göre mesajı yeniden düzenleme dil kullanımının dilsel olmayan diğer yönüdür.
Dilsel olmayan kurallar, sözsüz iletişim biçimleri, dillere, kültürlere, sosyal konuma, rollere hatta cinsiyetlere göre farklılık gösterir. Samimi bir kişiyle kullanığımız konuşma biçimiyle, resmi olduğumuz kişiyle konuşma arasında fark vardır. O halde toplumsal kurallar, nasıl dil kullanacağımızı belirler. Bunların gelişmesi için gerekli olan dil kullanımıdır ve dil gelişiminde yetişkinlerin çocukları ile dili kullanma biçimleri önemli rol oynar. Bu nedenle, dilin farklı biçimlerini bilmeli ve hangi farklı biçimlerin aynı içeriği vermesi için dili nasıl kullanacağımızı bilmeliyiz.
Özetle, edimbilgisi günlük yaşam dilimizdir. Bu, konuşmacının amacına ve ortamın bağlamına uygun olarak sosyal ve bilişsel düzeyde belirlenen davranışların seçimi ile etkili olur. Sıra alma, söyleşi başlatma, konu açma, sürdürme, düzeltme kuralları kullanımbilgisinin konusudur. Nerede, ne zaman; kiminle iletişim kuracağımıza göre seçim yapar, dinleyiciden aldığımız dönüt dorultusunda dil kullanımımızı yönlendiririz(Topbaş, 2001).



KAYNAKÇA
  1. Topbaş, Seyhun (1997). Türkçe Öğretimi . Anadolu Üniversitesi AÖF Yayınları, Eskişehir.
  2. Topbaş, Seyhun (2001). Çocukta Dil ve Kavram Gelişimi . Anadolu üniversitesi AÖF Yayınları, Eskişehir.
  3. Topbaş, Seyhun (2007). Dil ve Kavram Gelişimi . Kök Yayıncılık, Ankara.

YAZAR
GÜLNİHAL BALLIOĞLU